GDS Zeeuwind

Dankzij Gesloten Distributiesysteem doorgroeien

Bouwbedrijven werken volop aan de verdubbeling van een grote viskwekerij. Plotseling meldt Stedin: de aangevraagde 3 x 2,5 megawatt kunnen we momenteel niet leveren. De schrik is groot. Kingfish zit klem. Maar pal naast hun kwekerij staan windmolens. Kunnen die de zaak redden? Antwoord: ‘Ja, met een gesloten distributiesysteem (GDS).’ Later blijkt: de kosten worden hierdoor veertig procent lager.

Eén van de eigenaren van die molens is Zeeuwind, de grootste energiecoöperatie van Nederland. Niek Tramper is daar achttien jaar productiemanager. Hij kan zich het eerste contact met Kingfish nog goed herinneren: ‘Ik vertelde dat wij met tien kV en tien MW zijn aangesloten op Stedin, en ruimte over hebben. Maar een gesloten distributiesysteem heb je niet in een dag. En wie gaat dat betalen?’

Is het duur?

‘Alleen al de switches kosten zo’n kwart miljoen euro. Een netaansluiting is ook niet gratis. Als het windpark niet kan leveren, moet Kingfish volledig kunnen terugvallen op de aansluiting op Stedin. En als Kingfish uitvalt, moet de energie van de turbines naar Stedin. Die heeft daar ruimte voor, maar alleen doordat wij voor onze molens al kabels naar Stedin hadden gelegd. Die zijn ruim tien kilometer lang, dus die hebben natuurlijk iets gekost.’

Maar investeringen verdien je terug.

‘Klopt. Alle betrokken partijen verdienen eraan. Dit is gewoon zakendoen. Kingfish betaalt natuurlijk, maar zij winnen er ook veel bij. Hun fabriek kan verdubbelen en ze zijn goedkoper uit.’

Waardoor vooral?

‘Aan Stedin betaal je een vast bedrag voor de aansluiting. In het GDS delen het windpark en Kingfish die aansluiting, dus dat scheelt. Het andere deel van de factuur van Stedin gaat over de hoeveelheid stroom die je afneemt. Hoe meer je binnen het GDS houdt, des te minder hoef je af te rekenen. Alles bij elkaar zal Kingfish zo’n veertig procent goedkoper uit zijn. En Stedin wint er ook iets bij: het regionale netwerk wordt hierdoor minder belast.’

Zoveel goedkoper? Dat willen meer bedrijven.

‘Dat denk ik wel. Zeeuwind heeft al een volgende GDS in ontwikkeling, ook vanwege netcongestie. En als je eenmaal een GDS hebt, kun je verder kijken. Hangen we er nog een zonnepark aan en/of meer afnemers en/of een batterij. Zo word je een e-hub. Dat is in principe wel de wens. Maar onze ontwikkelafdeling moet daar eerst goed naar kijken voor we stappen zetten. Vanwege de financiering, de ontwikkelingen rond batterijen, het versterken van biodiversiteit onder zonnepanelen; er speelt van alles.’

En je mag niet zomaar een GDS starten.

‘Je moet een ontheffing aanvragen en een facilitair netbeheerder (fnb) aanstellen. We hebben daarvoor diverse partijen benaderd; onder andere het Zeeuwse Tums en INNAX. We kozen die laatste. En even later werd Tums overgenomen door INNAX.’

Zeeuwind is de grootste energiecoöperatie van het land. Hoe werken jullie?

‘De coöperatie is opgericht in 1987 en werkt het liefst samen met de omgeving. We zijn betrokken bij zo’n zeventig molens, als eigenaar en/of beheerder. Onze rol is niet altijd dezelfde. Binnen de coöperatie hebben we per windpark een aparte BV. Die BV’s werken heel zakelijk. Dat moet ook, want die opereren in een harde markt. We laten geen cent liggen. Voor groei moet je twee dingen hebben: politieke medewerking en een grondcontract, meestal van boeren en die doen graag mee.’

En de politiek?

‘De politiek is veranderd. Er zijn allerlei partijen bijgekomen die vooral kijken naar: wat vindt mijn achterban er vandaag van? Bij traditionele partijen weet je veel beter waar je aan toe bent. We hebben in Zeeland regelmatig te maken met de SGP. Die partij kijkt vanuit rentmeesterschap: de wereld beter doorgeven aan de volgende generatie. Dus die wil wel. Ook andere traditionele partijen staan structureel voor bepaalde waarden en redeneren: natuurlijk vinden een paar mensen windmolens niet leuk, maar dit moet gewoon gebeuren, want het is goed voor de energietransitie en voor Zeeland.’

Zeeland heeft natuurgebieden met bijzondere vogels.

‘Wij hebben hier buitengewoon invloedrijke natuurclubs. Daarmee zijn afspraken gemaakt per park en per vogelsoort. Voor enkele windparken hebben we vogeldetectie en zetten we turbines stil. In één park bijvoorbeeld voor de kraanvogel, zilverreiger, lepelaar en zeearend. Dat geeft overigens wel tonnen extra onderhoudskosten.’

Jullie slopen verouderde molens. Waar gaat het afval naartoe?

‘Zeventien turbines hebben we in zijn geheel verkocht. Die draaien nu verder in Ierland, Italië, Kazachstan en Polen. Tien hebben we moeten slopen. De mast, generator en transformatoren kun je voor tachtig procent recyclen. Maar die bladen van kunststof zijn lastiger. Je kan ze verpulveren en onder een wegdek stoppen. Maar onze directeur en ook Triodos wilden dat niet. Nu hebben we een bedrijf gevonden dat bladen kan omzetten in plaatmateriaal, dus constructiedelen.’

Speelt duurzaamheid een rol bij de keuze van leveranciers en partners?

‘Zeeuwind brengt maatschappelijk verantwoord ondernemen in de praktijk. Terwijl de BV’s meer een focus op prijs en prestatie hebben. Dat wringt soms. Maar dit is aan het veranderen. We hebben een nieuwe directeur die meer inzet op MVO voor alles.’

Wat was belangrijk bij het kiezen van de facilitair netbeheerder?

‘We hadden al een paar keer met het meetbedrijf van INNAX gewerkt. Dat beviel prima. INNAX is al in een vroeg stadium ingesprongen op die GDS’en, dus ze zijn nu al op een aantal plekken facilitair netbeheerder. Die ervaring speelde mee. We vinden hen heel flexibel. Wij zijn dat zelf ook, dus dan wil je werken met partijen die daar soepel in mee kunnen. Ze zijn transparanter dan anderen. En we kennen er de directeur en een aantal projectleiders; het contact is altijd goed.’

Dus alles werkte meteen als een zonnetje?

‘Dat dan weer niet. Aan de start hadden we een serieus probleem. Dat was jammer, maar dat hebben ze opgelost en sinds dat moment gaat het echt vlekkeloos. Nu al een aantal jaren, dus ik ben zeker tevreden.’

Pensioen

De dag na dit interview werd Niek Tramper feestelijk onthaald in de algemene ledenvergadering van energiecoöperatie Zeeuwind, want hij is net met pensioen. Zijn opvolger is Arjen Pattenier. Om de overdracht goed te regelen, hebben ze ruim een half jaar samengewerkt.